Öykü Üzerine.... Birinci Bölüm.

Bildik bir hikayedir:

Delikanlı, ormandan topladığı odunları eşeğinin sırtına yükleyip akşama doğru köyüne dönerken, yolun kenarında güzel bir kısrak ve yanında muhteşem bir tay görür. Taydan gözlerini alamamaktadır; hayatı boyunca öyle güzel bir şeyle karşılaşmamış, büyülenmiş gibidir. Nutku tutulur, donar kalır onun karşısında… Bu sırada atların sahibi gelir; çocuk zorlukla konuşur:

- Ey bu atların sahibi, hayatımda hiçbir şeyi şu an karşımda duran tay kadar sevmedim ve istemedim. Onu bana verir misin?

- Genç adam, ücretini ödeyebilirsen, elbette, sana veririm onu.

Ancak çocuğun parası yoktur o tayı almak için. Ezilerek sorar adama, tay için istediği parayı getirene kadar kimseye satmadan kendisini bekleyebilir mi diye. Adam çocuğun samimiyetini görüp olumlu yanıt verir. Yolundan geri döner, annesine haber gönderir delikanlı, odunları bırakır oracıkta ve doğruca şehre gider. İnşaatlarda, tuvaletlerde, en zor ve zahmetli işlerde çalışarak para biriktirmeye başlar, hayalini süsleyen o taya sahip olabilmek için… Tutku ve aşktır hissettiği, geceler ve gündüzler boyu o tayı düşünür durur, çalışır ve kazandığı parayı saklar.

Bir sene sonra artık para hazırdır. Evinden, annesinden, köyünden ayrı kalmıştır düşlediği taya malik olmak için. Dönüş yoluna koyulur, görür ki kısrak, yanındaki tay ve sahipleri olan adam aynı yerde beklemektedir. Adam sözünü tutmuştur. Heyecanla öder parayı çocuk ve yularını tutar tayın, ne zamandır ayrı kaldığı evine doğru yönelir… Kıpır kıpırdır içi, yelesini okşamaktadır, yüzünü öpmektedir tayının yürürken. Annesi tayı gördüğünde oğluyla gurur duyacaktır, köylüler ona imrenecek, parmakla gösterecektir bu kusursuz tayın sahibi olduğu için.

Köye ulaşmaya birkaç saat kalmışken, karnı acıkır delikanlının, bir dere kenarında mola verir. Azığından nutella ve çavdar ekmeği çıkartır, tam yemeğe başlayacakken omzuna bir el dokunur, endişe ile arkasına dönüp baktığında zorlukla ayakta duran yüzü bembeyaz bir adamın titrek sesini işitir:

- Delikanlı, iki gündür hiçbir şey yemedim, lütfen yemeğini benimle paylaşır mısın?

Evi yakındır çocuğun, “birkaç saat daha aç kalsam bir şey olmaz” diye geçirir aklından, bu tanrı misafirine nutella ve çavdar ekmeğini uzatır, adam da açlığın getirmiş olduğu iştahla çabucak kaşıklar nutella kavanozunu ve çavdar ekmeğini midesine indirir...

Biraz konuşurlar, dertleşirler, bu arada kanına şeker takviyesi yapılan ve kendisine gelen, gözü açılan yabancı adam, çocuğun yanındaki tayı hayran hayran süzer. Derken adamın aklına şeytan düşer, delikanlının bir anlık boşluğundan faydalanarak taya doğru koşar ve üzerine atladığı gibi dört nala koşturmaya başlar hayvanı, çocuk bir an bakakalır arkalarından, donakalır… Birden çılgınca yaşlar süzülür yanaklarından, sarsıla sarsıla ağlamaya başlar. Tayı, aşkı, hayatına amaç olarak belirlediği ve ulaşmak için kendini bağladığı en yüce varlık gözlerinin önünde kaybolurken var gücüyle haykırır, sesi yankılanmaktadır dağlardan, yarlardan:

“Yabancı! Ey yabancı! Şu anda tayımı benden çaldığın için ağladığımı sanma! Ağlıyorum çünkü sen benim içimdeki sevgiyi çaldın! İnsanlara olan güvenimi ve merhametimi çaldın! Sen benden insanlığımı çaldın!”

Bu öyküdeki sembolizmi çok çeşitli yorumlamamız mümkün, geçen hafta (sağ kolu olduğumu söyleyen, ama ısrarla sol kolu gibi davranan) yeni müdürüm, dertleşmek için beni odasına çağırdığında “neden kendisine sert ve acımasız dendiğini” izah etmek için anlatmıştı bana, biraz kendime uyarlayıp buraya yerleştirdim ben de. Müdür, kısaca “deveye diken, insan s*ken” sonucuna varıyordu bu hikayeden, bu yüzden katı ve hoşgörüden uzak davranıyordu kendince personeline. Öyküyü dinlediğimde aklıma gelenleri paylaşmadım tabii, müdürlerle konuşurken “haklısınız efendim” söylemini korumanın hem odadan olabildiğince çabuk kaçmama yardım ettiğini, hem de polemiğe girmenin gereksizliği bağlamında elzem olduğunu öğrendim bunca sene içinde. Yoksa, Steinbeck’in ‘İnci’si ile Hewingway’in ‘İhtiyar Adam ve Deniz’inin birbirinin içine girdiği acayip bir hikaye olduğunu sezmiştim bu dinlediğimin. Göze sokulan sembollerin yanında, daha pek çok çağrışım da söz konusu öyküde. Zaten Mircea Eliade de demiyor muydu, “En silik varoluşta bile simge kaynamakta, en ‘gerçekçi’ insan bile imgelerle yaşamaktadır” diye…

Delikanlı, bir insan… Bunda hemfikir olabiliriz ve tüm yorumlarda ortak tanımlama bu olacaktır sanırım… Bizi anlatıyor o, doğan, yaşayan, düşünen ve hisseden.

Tay… Aşk? Yoksa maşuk mu? Yoksa para mı, ya da kariyer mi? İnanç da olabilir… Ya nasıl bir inanç? Belki bir ideoloji, veya hayat yolu… aşkın (transandantalist) bir kavram da olabilir pekala… Veya, cennet olamaz mı…

Atların sahibi, Tanrı mı acaba… İlk anda aklıma Tanrı geldi benim… Belki guru/mürşit gibi biri…Aile? belki de...

Ya o yabancı adam? Bu da kritik bir değerlendirme: direkt şeytan diyip işin içinden çıkabilirsiniz, kimisi şirketteki pozisyonunu binbir türlü alavere dalavere ile bozan iş arkadaşı olarak görebilir, bir başkası “lan bu Mustafa Denizli!” diyerek gülümseyebilir. Canı yanmış biri ağzına sıçan bir hatunu/adamı “sen içimdeki aşkı katlettin adi köpek” diye anabilir bu öyküyü okuduğunda, derin devletle veya komplo teorileriyle kafası bulanmış öteki çıkar, “gençlerimizin hayatlarını mahveden insanları işaret ediyor hikayedeki o yabancı adam, sağ-sol kavgası sürerken 12 Eylül öncesi günde otuz beş kişi ölüyordu, darbe sabahı nasıl kesildi sorarım size?” diye çığırır…

Menkıbe havasında yazılmış basit bir didaktik çerçevesi olan bu öykünün aslı nerede yazılı bilmiyorum. Belki Coelho’nun saçma sapan kitaplarından, belki Mevlana’nın Mesnevi’sinden veya Sadi’nin Gülistan’ından alıntılanmıştır.

Kafamı biraz toplayınca delikanlının patolojisi üzerine zırvalayacağım.

Önce kendi pathos’larımı biraz gidereyim.

Sıra o kerataya da gelecek…