Masai'ler Üzerine...

Dün akşam bu sıralarda, cebimizdeki Dar es Salaam biletine rağmen saatler süren rötarlar nedeniyle bir türlü ayrılamadığımız Kilimanjaro Havaalanının orta halli bir evin misafir odasından daha geniş olmayan VIP salonunun önünde, gökyüzünde tek tük görülen yıldızlara ve güneş batıp ortalığı karanlığa gömmeden önce Kilimanjaro’yu uzun uzun seyrettiğim tarafa bakarak burnumu karıştırıyor, bir yandan da yaşadığım olağanüstü günün etkisini üzerimde hala tüm yoğunluğuyla hissederken hayatın anlamını düşünüyordum. Çok havalı bir cümle kurduğumun farkındayım ben de. Ngorongoro ve Arusha’daki (vahşi değil) “doğal hayat”ı, oradaki düzeni, yaşam zincirini, tüm o hayatın ortasında aslanlarla, buffalolarla, sırtlanlarla, gergedanlarla, devekuşlarıyla, su aygırlarıyla, antiloplarla, fillerle komşuluk ilişkisi içinde yaşayan Masai’leri anımsadım tekrar. Masai’lerin hiç birinin “hayatın anlamı” üzerine kafa yorduğunu düşünmek akıllıca olmazdı. Hayatın anlamını aramak derken, aslında “yabancılaşmaya” (alienation) neyin mani olacağını ifade etmeye çalışıyoruz. Hayatın Anlamı Arayışı, Yabancılaşma durumunun sonrasında ortaya çıkıyor. Milyonlarca yabancılaşma tanımından biri şuydu: Yabancılaşma, insanın kendisinden, başkalarından ve en geniş manada dünyadan kopmasıdır. Bir eylem ya da eylemin sonucudur, bunun sonucunda da bir başka kişiye, kişilere, kültüre yabancı hale geldiğini hisseder. Bu hali ne kadar sık ve yoğun hissettiğinizi düşünün bir. Ben kendi namıma hayatımın yarısından fazla bu anlattığım durumu duyumsadım. Ya Masai’ler? Adamlara böyle bir kavramı nasıl anlatabilirsiniz? Tanzanya’ya has, bizim ineklerin biraz irisi ve kemiklisi hayvanlar besliyorlar, bütün vahşi hayvanlarla bir arada yaşıyorlar ve kimse kimseye zarar vermiyor: yırtıcılar heriflerin sürüsüne dahi saldırmıyorlarmış. Biz ve bizim gibi safari arabalarında gezenlerle dalga geçer gibi ortalıkta umarsızca kendilerine özgü kıyafetleriyle yalınayak dolaşan bu adamlarda ne yabancılaşması olacak? Yırtıcılarla aralarındaki adı konmamış barış halini tasavvur etmeye çalıştım, bir Masai’ye bunun aksini nasıl anlatabiliriz? Yabancılaşma… peh. İstediğiniz kadar Hegel’i anlatın, Marx’ın yorumunu, Feuerbach’ın baharatını açıklayın, modern düşünürlerin yardımına başvurun; olmaz. Bir Masai hiç birini anlamaz.

Masai’leri boşverelim. Şehirleşmiş, umduğumdan çok daha düzgün ve ileri bir hayatla karşılaştığım Tanzanya halkı da büyük oranda neden bahsedildiğini idrak edemeyecektir. Dört günde adamların zihin kodlarını çözdüm demiyorum elbette, lakin genel sükûnet, iç huzurun yansımasından ibarettir ve ters istikamete baktığımızda, yani bunların yokluğunda gene yabancılaşmaya, kopuşa ve insanın kayboluşuna varıyor konular.

Fotojenik olmadıklarını biliyorum. Sırtlarına aldıkları masa örtülerinden Arusha'da ben de kendime aldım. Masai ve masa örtüsü? Neden olmasın?

Bizler, yani Batılılar ve Batılı olamayıp da yarı-Batı terbiyesi/düşüncesi alıp ne idüğü belirsiz hale gelmiş bunalım insanlar, mutlu olmak istiyoruz ama bunun için mutluluğumuzu feda ediyoruz. Şu çok açık: Batı Dünyası yerküreye böylesine hâkim değil iken, dünyanın dört bir köşesine erişip kendi materyalist anlayışını empoze etmemişken böyle bir Yabancılaşma illeti görülmemişti. Avrupa’da başladı, tüm dünyaya yayıldı. Hayatın anlamını kaybetmeyen, hayatın anlamını aramaz ki. Sağlığı sıhhati yerinde olan insanın yok yere ilaç araması kadar muhal olurdu bu durum.

Çok dağınık anlattım, feci halde de uykum var. Dört gün Tanzanya’ya gittim, gelene kadar gene tüm koca kafalı ibnelere küfür edip durdum. Hegel’den itibaren omzunda filozof apoleti olan herkes ruhumuzu sikti, kalplerimizi çoraklaştırıp fakirleştirdi sonra da orta yerde desteksiz sik gibi kalan beynimizle hayatın anlamını arayıp durduk. Hâlbuki hayatın anlamı, “hayatın anlamını neden arıyoruz?” sorusunda gizli.

Bir de affedersiniz öküz gibi ananas yedim. Ne biçim bir şeymiş o ya…