Neden Yazamadığım Üzerine... (veya 'Kafamı Hangi Çöp Tenekesine Boşaltsam?)

Huzursuzca açtım telefonu…

- A--llo

- Ne haber abi?

- Hmmmm, iyiyim, sen nasılsın?

- Ben de iyiyim, ne zamandır aramıyordum, bir sesini duyayım dedim.

- Duy bakalım. Var mı değişiklik sesim de?

- A-owww. Sen müsait değilsin sanırım.

- Ne için?

- Sesinden öyle anlaşılıyor… Neyse, abi bir soru soracaktım sana, bunu ancak abim bilir diye düşündüm, sen benim yol gösterici idolümsün biliyorsun.

- Abartma, ayrıca ben hep böyleydim ama senin kafana öğretim üyesi olunca dank etti.

- Eeeeee, yani. Eğer uygunsan bir sorum olacaktı.

- Kısaysa sor. Eğer uzunsa ben de seni sikerim.

- Heh heh, kısa abi kısa. Kafamı şeyedebilirsin ama.

- Tama ya öff, kıyamam ben sana. Sor bakalım.

- Herminöğtiks ne demek?

- Hı? Nasıl yazılıyor?

- Kodluyorum: H-e-r-m-e-n-e-u-t-i-c-s.

- Hermenötik… Etimolojisi Hermes’ten geliyordu sanırım.

- Mısırlı tanrı Hermes mi?

- Evet ama esas Yunan tanrısıdır bu. Biraz karmaşıktır zaten.

- Nasıl karmaşık, yoksa bu da Prometheus gibi ibnelerden mi yani? Ares, Afrodit, Hades filan gibi sabit bir mesleğin erbabı değil mi?

- Hahahahah, tıpkı Athena veya Apollon gibi, her boka maydanoz olanlardan, çok fonksiyonlu bir tanrı. Ezoterikler bayılır bu tanrıya. Nerede rastladın bu hermeneutics kelimesine?

- Az evvel dersle ilgili okuduğum bir makalede zırt pırt hermeneutics kelimesi geçiyordu, post modern hermeneutics gibi terimler var, dışarıda olduğumdan da internet filan yok elimin altında. Bilse bilse benim güzel abim bilir diye düşündüm.

- Göt herif, işine gelince nasıl da güzel abin oluveriyorum. Neyse, çok önceden okumuş kafa yormuştum bunun üzerinde, aklımda kaldığı kadarıyla Hermes Olimpus’taki tanrıların en küçüklerinden ama hem tıp, hem ticaret, hem müzik… başka şeyler de var, tam anlamıyla maymun iştahlı bir herif ama Hermes’in öncelikli görevi tanrıların habercisi olması, yani tanrılardan aldığı bilgileri insanlara, onların anlayacağı şekilde aktarması.

- Hmmm. Hermönatik bundan geliyor yani. Bunun anlamı ne o zaman?

- Yorumla ilgili bir şey ama şimdi sana uzun uzadıya anlatamam, işkembe-i kübradan sallamak da istemiyorum. Yorumlayarak gizli anlamı açığa çıkarma filan, yorum bilgisi gibi. Ama uzun bir konu, detaya girince saçmalayabilirim, en iyisi susmak. Yorum yok güzelim.

- Abi, önünde internet var mı?

- Var. (Hatta “Brooke Heaven’a acımasızca DP yapıyorlar karşımda dolduruyorlar şu anda” diyemedim, adamın hem abisi hem idolüyüm, prestijim zarar görür, yakışmaz.)

- Anlattıkların çok işime yarayacak ama sana zahmet google’a hermeneutics yazıp bana söylesene.

Biraderden on kat fazla kitap okumuşumdur ama o daha zeki benden, sözüne uydum ve viki’ye bakıp kendisine anlattıklarımla çelişmeyen, ama daha detaylı bilgileri kardeşime okuduktan sonra, yaklaşık 40 dakika süren bu konuşmayı sonlandırdık. Pornoyu kapatıp düşünmeye başladım.

Önce Cebrail düştü aklıma, tanrının mesajlarını iletmekle yükümlü varlığa. (Sonra da şu yazıdaki adi karıya lanet ettim gene.) Hermes de tanrıların mesajlarını insanlara taşıyan, ayrıca birbirleriyle iletişimini sağlayan kişiydi. Haber vermenin, iletmenin, bilgilendirmenin önemi üzerine kafamda bir şeyler kıpırdadı. Zerdüşt’ün yaptığı buydu, Sokrates de, Buddha da hep haber veriyorlardı. Üstelik tıpkı Hermes gibi, kuru bir haber, sade bir bilgi değildi aktardıkları: Aslında bilgilendirirken her insanın içinde, derinliklerinde var olanı, bilinip unutulanı dürtüp harekete geçirmekti onların yaptıkları. Görülmeyeni göstermeye çalışıyordu bu isimler ve muadili olan pek çokları. “Görülmeyeni göstermek.” Bu iddialı olduğu kadar paradoksal bir ifade, çünkü eğer gösterilebiliyorsa, o şey` görülebilir. O zaman neden görülmez? Belki insanlar nasıl bakacaklarını bilmedikleri için, belki de görmeyi unuttukları için. İsa değil miydi şöyle söyleyen: Duyacak duyacak, ama hiç anlamayacaksınız, bakacak bakacak, ama hiç görmeyeceksiniz! Çünkü bu halkın yüreği duygusuzlaştı, kulakları ağır işitir oldu. Gözlerini de kapadılar. Öyle ki, gözleri görmesin, kulakları işitmesin, yürekleri anlamasın, ve bana dönmesinler. Dönselerdi, onları iyileştirirdim.' (Matta, 13:14-15) Meseleye sadece dini veya ilahî çerçeveden bakmadan da pekala gizli, saklı kalmış hazinelerin varlığından söz edilebilir. Nietzche Böyle Buyurdu Zerdüşt’ün girişinde bir hazine olarak insanların varlığından haberdar olmaları için yaşadığı mağarasından inip halkın arasına karıştığını yazar. Gene dinî referans verecek olursak, bir ayet hatırlıyorum, “ben gizli bir hazineydim, bilinmek istedim” şeklinde. Hermes ve türevleri var olmazsa hep bir şeyler eksik kalıyor, onlar haber veriyor, hatırlatıyor, işaret ediyor. Modernizmin hümanizme (insancılığa) alkışı ve övgüsü, bu eksiklikten duyulan tuhaf memnuniyeti, agnostisizm gibi cahillik övgüsünün bir tezahüründen kaynaklanıyor. Hermesler’i yok edince insan kendini çok büyük, yüce, kudretli ve zeki sanıyor çünkü. Halbuki tüm dünya aslında bir sırdan ibaret. Hayatın anlamı ve bunun çözümü üzerinde azıcık kafa yorunca içimizi sıkıyor. Görmek istiyoruz. Bilmek istiyoruz. Anlamak istiyoruz. Kendimizi zorladığımız oluyor, ama hayır, gidebildiğimiz yer bir noktaya kadar. Bulamadığımız kapıyı aramaktan mecalsiz kalmış halde, duvarı itmeye kalkıyoruz. Goethe’ye sorulan bir soruya herifin verdiği cevap ne kadar derin:

-En büyük sır nedir?

- Aşikar sır. Herkesin önünde olan, ama hiç kimsenin göremediği.

Hermes üzerine uzun bir yazı zırvalamaya niyetliydim. Fakat aklıma birden Hermenötik kavramının çok daha çetrefilli olduğu geldi. Kardeşime gevelemeye cesaret edemediğim bir sürü şey zırvalayabilirim burada, ne de olsa benim blogum, herifin kafasını karıştırmak istemediğim için uzatmamıştım telefon konuşmasını. Lakin gizli mana ve mesajların uçuştuğu ezoterizme ve inisiyasyona dair onlarca kitap yutmuş ve ‘vay be, bu adam çok zeki olmalı, anlattıklarından hiçbir şey anlamadım’ dedirtecek kadar çok söylev vermiş de olsam, aklıma geldi ki, Aristo’nun Yorum Üzerine isimli kitabını okumamışım, bu eserin eleştirisi ve kendince yorumlamasını yapan İbn-i Sina’ın Kitabu’ş-Şifa’sını da öyle… Kendimde bir eksiklik hissettim, Aristo’nun kitabını aradım nette, İmge yayınlamış, 60 sayfalık kısacık bir pamplet. Derken sayfada kitaptan alıntılanan bir cümleye kaydı gözüm:

“İlkin ad ile eylemin, sonra da değillemenin, evetlemenin, sözün ne olduğunu, belirlemek gerekiyor.”

Bu cümleyi okuduğum anda yüzüm ekşidi. Böyle iğrenç bir çeviri olabilir mi? Kitabın bayrak cümlesi bu kadar mide bulandırıcı bir çeviriye kurban gitmişse, geri kalan bölümü nasıl da sikilmiştir diye içim cız etti; esere acıdım, okumayacağım için kendime üzüldüm. Okuyamayacağım için yeni bir şeyler de alamayacaktım kafama, yani zenginleşemeyecektim. Hermenötik birden üzerinde düşünmek istemeyeceğim bir kavram haline büründü. Artık çeviri/tercüme meselesi kafamda dolanmaya başlamıştı. Aslında çevirmen kendince bir Hermes’ti, evet, bir başkasının söylediğini, buyurduğunu, yumurtladığını, sıçtığını, bizlere anlatan, haber veren Hermes. Tanımadığımız, bilmediğimiz, kimisi binlerce yıl evvel yaşamış onca insanın tabletlere, papirüslere, parşömenlere, kağıtlara yazdıklarını bize bizim anlayacağımız dilde anlatan Hermeslerdi onlar. Üstelik lisan dediğimiz halt da, tam anlamıyla bir sembolizm öğesidir ve bu bağlamda semboller kullanarak yapılan tüm anlatım doğası gereği hermenötiğe girer, hele alfabe ve yazı hakkında biraz düşünülecek olursa varacağımız sonuçlara şaşırmamak elde değil. (Rene Guenon’dan Whitehead’e, Heidegger’a kadar bir sürü kocaman amca bu konuya batar, debelenir, üstümüzü de kirletirler.) Bu bağlamda kendinden sembolik olan bir öğenin bir de yabancı bir dilden tercümesinin yapılması, o çalışmanın imkansızlığını gösteriyor. Tercüme diye bir şey yoktur! Virgilius böyle buyurdu. Tercüme, kişinin bir dilde anladığını başka bir dile çevirmesidir. Birebir çeviri mi? Hadi len! “Bana mutfaktan su getir” cümlesini çevirmekle bu iş olmaz. Eğer bir metnin, bir kitabın çok çeşitli, çok farklı, birbiriyle tümden alakasız çevirilerine rastlıyorsak, ne demek istediğim daha iyi anlaşılacaktır. Üstelik bu Hermes kılıklılar yüzünden tüm dünya tarih boyunca acı çekti, çekmeye de devam edecek. Size bir örnek: Hz. İsa, Aramice konuşuyordu. Mel Gibson’ın The Passion of Christ filmini izlediyseniz bu dili de işitmişsinizdir. (İzlemediyseniz de izleyin.) Vaazlarını Aramice verdi, ölene kadar da dili kullandı. Adamın anadili Aramiceydi yani. Sonra dağıldı Havariler dört bir yana, İsevî öğretiyi yaymaya, farklı coğrafyalarda değişik milletlerin arasına karışıp. İsa’nın sözlerinin kağıda en erkek 1. yy sonu geçirildiği öngörülüyor, yani İncillerin yazılı hale getirilmesi için yüz sene geçmiş. Üstelik hangi dilde? Yunanca. Bu arada herkes duyduğunu, aklında kaldığınca kağıda döküyor. Aradan iki yüz sene daha geçiyor, Roma İmparatorluğu Hristiyanlığı resmi dil olarak kabul edecek, bu defa da Latinceye çevriliyor öğreti. Bugünkü Hristiyanlık en az üç defa tercüme edilip suyunun suyu çıkarıldıktan sonra bir de üzerine bukkake yapılan metinlere bağlı. (Konsillere hiç girmiyorum, oradaki hadise de tipik bir orgy, Edouard Henri’nin resimleri gibi.) Din reklamı yapmıyoruz burada ama Kuran başından beri Arapça kaldığından bir değişikliğe uğramamış, hep aynı. Neden? Yazılı – sözlü çevirmenler bulaşamamışlar. Hele yukarıda değindiğim Aristo’nun kitabı, çevirmen kılıklı Hermes müsvettesi Fransızcadan tercüme etmiş, Türkçeyi de bilmediğinden iyice içine etmiş! Yunanca klasiği bari Yunancadan çevirttirin bari a ibne İmge!

Şimdi, sevgili Talisman, kafam bu kadar dağınıkken, her ne hakkında zırvalamaya başlayacak olsam aklıma o haltla ilgili milyon tane şey gelir ve düşüncelerim böyle kilitlenir kalırsa, ben nasıl yazarım a.q.! Ben porno seyretmeyeyim de kim seyretsin! Zaten Müge de Hermes diyince ayakkabı markasını anlıyordur :)