Maymunlar Cehennemi Üzerine... (Sağdan Soldan Apartmalı Bir Mim)

Atatürk, Osmanlı Saltanatının kaldırılıp kaldırılmaması yönünde şiddetli tartışmaların yaşandığı Meclis’te işlerin istediği gibi gitmediğini görünce, kürsüye çıkmış ve vekilleri yakalarından tutup silkecek türden etkileyici bir konuşma yapmak zorunda kalmıştı. Bu kısa konuşmaya Nutuk’ta şöyle değinir:

"Efendim” dedim. Hakimiyet ve saltanat hiç kimse tarafından hiç kimseye, ilim icabıdır diye, müzakere ile, münakaşa ile verilmez. Hâkimiyet, saltanat kuvvetle, kudretle ve zorla alınır. Osmanoğulları, zorla Türk milletinin hâkimiyet ve saltanatına vazıulyed olmuşlardı [el koymuşlardı]. Bu tasallutlarını [musallat olma hali] altı asırdan beri idame eylemişlerdi [devam ettirmişlerdi]. Şimdi de Türk milleti bu mütecavizlerin [saldırganların] hadlerini ihtar ederek, hâkimiyet ve saltanatını, isyan ederek kendi eline bilfiil almış bulunuyor. Bu bir emrivakidir [oldubittidir]. Mevzuubahis olan, millete saltanatını, hâkimiyetini bırakacak mıyız, bırakmayacak mıyız meselesi değildir. Mesele zaten emrivaki olmuş bir hakikati ifadeden ibarettir. Bu, behemehâl [her şekilde] olacaktır. Burada içtima edenler [toplananlar], meclis ve herkes, meseleyi tabii karşılarsa, fikrimce muvafık olur. Aksi takdirde yine hakikat, usulü dairesinde ifade olunacaktır. Fakat ihtimal bazı kafalar kesilecektir.

İşin ciheti ilmiyesine [ilmi yönüne] gelince; hoca efendilerin hiç merak ve endişelerine mahal yoktur. Bu hususta ilmî izahat vereyim" dedim ve uzun uzadıya birtakım izahatta bulundum.

Bunun üzerine Ankara Mebuslarından, Hoca Mustafa Efendi “affedersiniz Efendim; dedi biz meseleyi başka nokta-i nazardan [bakış açısından] mütalâa ediyorduk; izahatınızdan tenevvür ettik [aydınlandık]. Mesele, Müşterek Encümence halledilmişti."

“Atatürk’ün devrimci kişiliği diye vurgulanan yanı aslında bu kısa alıntıda saklı” diyeceğim ama saklanamayacak kadar açık ve net görünüyor zaten. “Ben kararımı verdim, beni takip ederseniz iyi edersiniz, yoksa götünüzü sikerim” diyor. Kendisiyle hemfikir olanlar da devrimci kadroyu teşkil ediyor, bu kadar basit.

Yukarıdaki anekdot bir doğa kanununa götürüyor bizi: Kuvveti olan, kuralı koyar. Eskilerin meşhur bir deyişi varmış, ‘medenileri galebe, ikna iledir’ diye. Yani, uygar insanlarla tartışarak, konuşarak fikirlerini değiştirebilirsiniz, onları kendi yanınıza çekebilir, aranızdaki anlaşmazlıkları çözebilirsiniz anlamına geliyor bu söz. Ne hayal! Ne ütopik yaklaşım! Sürreal iyimserliğin don lastiğine iman etmek gibi bir şey bu lafa inanmak; halbuki insan çiğdir, hamdır, basittir ve bozulmaya sadece meyilli değil, ayrıca hazır ve isteklidir daima. ‘Uygar insan’ sadece Nietzsche’nin übermensch’i gibi bir ideal olabilir ancak, ulaşılmaya çalışılan ama çok çabuk çıkarıp atılabilen bir kıyafet gibi bir niteliktir o. İnsan sopadan anlar, insan acının ve ıstırabın diliyle kurduğu iletişimi zihniyle ve muhakemesiyle sağlayamaz. Orwell’in 1984’ünde Büyük Birader’in adamı olan O’Brien’ın tüm düşünsel telkinlerine karşın dişini sıkan, direnen Winston’ın, ne zaman ki itirazlarını bastırmak için fiziksel işkenceye başlanır, tüm direnişi çözülür, gider. Atatürk’ün dehası, sadece savaş meydanında yaptıklarıyla, organizasyon ve teşkilatlanma yeteneğiyle değil, insan ruhunun bu detay özelliği anlamasıyla da kendisini gösteriyor: Kürsüye geçiyor, “Sizi ikna etmek zorunda değilim, bu konu hakkında konuşmaya bile gerek yok, madem güç bende, o zaman beni takip edeceksiniz aksi takdirde kafanızı koparırım” diyor. İtiraz? Yok, kim itiraz edecek, Meclis’teki vekiller götlerini marketten mi aldılar sanki? Göt sağlığı, can sağlığıdır.

Endişeliperi beni mimlemiş. Ne zamandır mimlenmiyordum, pek hoşuma gitti açıkçası. Lakin mime konu olan sorulan çok uyduruk, hele Şimdiye kadar aldığınız kitaplar içinde en sevdiğiniz hangisidir? Sorusunun anlamsızlığı ile epeyce dalga geçmeye niyetliydim başta, ama şu an okumakta olduğunuz kitap? sualine sıra geldiğinde biraz gevezelik etmeye karar verdim. O sırada –zaten kısacık bir metin olan- Magna Carta’yı okumaktaydım, senelerden beri duyduğum, şu ilk kaleme alınan hukuk devleti bildirisini. (Bu arada eklemek gerekir ki, dünyayı pembe ütopya gözlüklerinden değil, neyse o şeklinde hard-core realist olarak gören Hobbes, “hukuk devleti kavramının tan bir yalan olduğunu, egemen gücün hiçbir kurala uyma zorunluluğunun olmadığını, çünkü zaten dilediği gibi kuralları değiştirebileceğini/ değiştirdiğini” söyler. Bunu şimdilik göz ardı edelim.) Ortaokul çağımdan itibaren, hükümdarın yetkilerini kısıtlayan ve tebaasına da türlü haklar vermek suretiyle otoriteye karşı daha güçlü bir konuma getiren bu sözleşme, benim için idol nevinden bir halt haline gelmişti, öyle ki varlığını öğrendiğim ilk günden itibaren “vay be, adamlara bak, daha 1215 senesinde hukuk ve salahiyetler üzerinde adamlar kafa yormuşlar, Batı Medeniyeti dediğimiz şey öyle pat diye ortaya çıkmamış belli ki” türünden saçma düşüncelere kapılırdım. Saçma, çünkü onlarca, yüzlerce ‘dibe batma’ var Batı Tarihinde. Ama olsun, Magna Carta, geçmişte parlayan ve insanlığa yol gösteren bir deniz feneri gibiydi, nereden ne şekilde girdiyse hafızama, sanki İngiliz Kralı ülkenin diğer ileri gelenleriyle oturmuş, sohbet etmiş, tartışmış, fikir teatisinde bulunmuş, sonra kendi –sınırsız- yetkilerinin fazla olduğu meselesi kafasına yatınca bunların bir kısmından vazgeçmeye razı olmuştu.

Ne safmışım be. Kendi düşüncelerimle, dünyayı algılayışımla, öyle veya böyle birikimimle bu derece tutarsız ve havai bir kanaate nasıl varmışım, hayret… İnsan sahip olduğu iktidarı başkasına/başkalarına lay lay lom verir mi? İktidar ve güç, en büyük amaç değil midir zaten? Atatürk ne güzel diyor yukarıdaki alıntıda, “Hakimiyet ve saltanat hiç kimse tarafından hiç kimseye, ilim icabıdır diye, müzakere ile, münakaşa ile verilmez. Hakimiyet, saltanat kuvvetle, kudretle ve zorla alınır.” Adam haklı, Kabalcı Yayınevinden çıkan Magna Carta’ın Sunuş bölümünde çevirmen kısa bir tarihçeye değinmiş:

“Kral Richard öldüğünde yerine geçen Kral John ise soylulara yitirdiklerini geri vereceğine, onlardan sürekli para isteyerek kardeşinin yarattığı mali yıkımı daha da körüklemişti. Üstelik John, kardeşinin kendisini halka sevdiren özelliklerinin hiç birine sahip değildi. Dolayısıyla soylular Kral John’un saltanat döneminde hayatlarının en sıkıntılı sürecinden geçmeye ve kralın kayıtsız şartsız, zorbaca yönetimi sonucunda topraklarını, şatolarını ve imtiyazlarını hızla yitirmeye başladılar. Kral John sadece soylularla değil, kilise yönetimiyle de sağlıklı ilişkiler kuramadı. Canterbury Başpsikoposluğunun seçiminde keyfi karar alarak Norwich Piskoposu John de Gray’i seçip Roma’ya gönderdi. Ama dönemin papası III. Innocent kralın seçimini onaylamadı ve keşişleri ikna edip Stephen Langton’ın bu göreve seçilmesini sağladı. Kral, kendi kararının papalıkça reddedilmesini hazmediğinden fevri davrandı ve Langton’ın başpiskoposluğunu tanımadığı gibi, seçime katılan keşişleri de sınırdışı etti. Ama Papa’yı öfkelendiren bu tavrının bedelini, 1209 senesinde aforoz edilmesiyle ödedi. Sonuçta gei adım atmak zorunda kaldı ve öncelikle Innocent’in seçtiği psikoposu tanıdı, ardından da papalıkla arasını düzeltmek için İngiltere ve İrlanda’yı papalık arazileri olarak Innocent’e sundu.

Kral John’un ülke arazilerini papalığa sunması, soylular arasında idari özerkliğin yitirilmesi anlamına geldiğinden, büyük bir öfkeyle karşılandı. Vergilerde yaşanan olağanüstü artışlar da buna eklenince, 1215 yılında toplumda önemli rolleri olan baronlar kendilerinin de bu ülkede var olduklarını krala göstermek ve onu adalete davet etmek için Londra’yı işgal ettiler ve isteklerini içrene bir taslığı krala sundular.”

Sonrası da komik, Kral John taslağı imzalamak zorunda kalır, fakat bu defa da Papa kendisine verilen arazi haklarından vaz geçmeye yanaşmaz, baronlar Londra’yı terk eder etmez Kral anlaşmayı geçersiz ilan eder, Baronlar geri dönerler, iç savaş başlar, falan filan.

Yani dönemin İngiliz Kralını sikmek için bir grup kızgın aristokrat Londra’ya gidiyor, “şu anlaşmayı imzalamazsan sana bukkake yaparız, valla sen bilin” diyorlar, Kral da ‘göt korkusu’ndan imza atıyor. Anahtar kelime; korku.

Gene Hobbes’a kulak verecek olursak, ““Devlet olmadıkça, herkes herkesle daima savaş halindedir. Buradan şu açıkça görülür ki, insanlar, hepsini birden korku altında tutacak genel bir güç olmadan yaşadıkları vakit, savaş denilen o durumun içindedirler, ve bu savaş herkesin herkese karşı savaşıdır.” ” Anahtar kelimemiz korku idi, Atatürk’ün Mecliste yarattığı korku gibi, Baronların Kral John’a saldıkları ve Magna Carta’yı imza altına aldırttıkları korku gibi…

Tarihin sunduğu örnekler bu kadar kısıtlı değil elbet: Magna Carta’dan 400 sene sonra, Parlamento’yu silahlı askerle basan Oliver Cromwell’in şu konuşması başlı başına göt korkusu yaratmıştı meclis üyelerini:

“Acele Edin ve Defolup Gidin......'Oturumunuzu sonlandırmaya geldim. Meclisi yaptığınız her icraat ile kirletmenize ve şerefsizleştirmenize artık kalıcı bir son vermeye geldim. Siz ki fitneci, fesatçı, meclis üyeleri, siz ki iyi bir hükümet olmak dışındaki her şey!! Kiralık sefil yaratıklar, zavallılar, ülkenizi en küçük şahsi çıkar adına satılığa çıkaranlar, birkaç kuruş için Tanrı'ya ihanet edenler, içinizde bir parça da olsun erdem kalmadı mı? Bir parça vicdan da mı yok? Atım kadar bile dindar değilsiniz! Altın sizin yeni Tanrınız olmuş! Satılığa çıkarmadığınız bir değer de kalmadı.. Ulusunuz adına iyi bir şey düşünemez misiniz? Sizi çıkarcı sürüsü, bulunduğunuz bu kutsal meclisi, o varlığınızla kirletiyorsunuz! Tanrının kutsadığı bu meclisi, ahlak yoksunu davranışlarınızla hırsızların ini haline çevirdiniz! Halkın size verdiği yetkiyi kötüye kullandınız. Siz ki, halkın umutsuz dertlerine çare olmalıydınız. Kendiniz halka en büyük dert kaynağı oldunuz! Ama ülkeniz beni asırlardan beri temizlenmemiş bu ahırı temizlemeye çağırdı! Ve bu gücü de bana Tanrı verdi. Bu şeytan ocağını yönetmeye geldim. Vay halinize! Şimdi derhal defolun!!! Acele edin rüşvetin köleleri! Acele edin, gidin!Süslü saltanat eşyalarınızı alın ve defolup gidin!”

Medenileri galebe ikna iledir, öyle mi?

Bu gibi 12 Eylül’vari kodum mu oturturumcu, bir yandan da benden korkar ve çekinirseniz hepiniz mutlu olursunuz ‘müjdeli tehdit’ çelişkisini barındıran yaklaşımın en güzel örneklerinden bir başkasını bu defa İslam tarihinden vereyim. En az diğerleri kadar eğlenceli ve renklidir; 7.yy sonlarında Emevi Halifesi Abdülmelik tarafından isyankâr Iraklılar’ın tekrar halifeye vergi ve asker vermek suretiyle itaat etmesini sağlamak üzere Haccac’ı (tam adı Haccac bin Yusuf) bölgeye gönderir, Kûfe kentine gelen Haccac şehrin insanlarını toplatır, kendisini tanımayan ama merkezden geldiğini tahmin eden insanlar O’na tepki göstermek üzere karşısında kalabalık bir güruh oluşturduklarında, Haccac konuşmaya başlar:

“Ben meşhur bir adamım. Kazandığım zaferler, yaptığım işler benim şöhretimi her geçen gün biraz daha arttırıyor. Sarığımı çıkartayım da kim olduğumu görün. (…) Şimdi beni iyice gördünüz mü? Beni tanıdınız mı, ha? Bakıyorum, bazılarınız beni iyice görebilmek için gözlerini kırpıştırıyor, boyunlarını uzatıyor. Bu uzanan boyunlar üzerindeki kelleler ne güzel kılıçtan geçer! Ben kelle uçurmakta gayet ustayımdır. Daha şimdiden şu sarıklarla şu sakallar arasında kesilen boyunlardan akan kanların pırıltısını görür gibiyim. Müminlerin emiri, kuburunu boşalttı, oklarının arasından en zalim, en keskin, çelikten ve en sert ağaçtan yapılmış olan oku bulup seçti. O ok benim! Ey Iraklılar! Ey isyan ve hıyanetten başka bir şey bilmeyen asiler! Ben öyle hamur gibi yoğrulabilen cinsten yumuşak kalpli bir adam değilim. Ben Haccac bin Yusuf’um. Benim tehditle vakit geçirmeyip çok çabuk dediğini yapan bir adam olduğumu göreceksiniz. Vakit kaybetmekten, fazla konuşmaktan hoşlanmam. Toplantı, içtima, hepinize yasaktır! Kendi aranızda gizli gizli konuşma istemem. Bundan böyle kimse kimseye ‘neler oluyor? Yeni ne haberler var?’ diye sormayacak. Ne oluyorsa oluyor, size ne orospu çocukları! Herkes bundan böyle yalnız kendi işiyle uğraşacak! Kimse başkalarının işine karışmayacak. Dosdoğru yürüyecek, ne sağa, ne sola döneceksiniz. Başınıza getirdiğim adamları takip edip halifeye biat edecek, O’na sadakat yemini ettikten sonra yola çıkacaksınız.”

Bu muhteşem monolog, biraz daha uzuyor, ardından kalabalığın önünde halife’nin Kûfe halkına hitaben yazdığı mektubu okutturmaya başlıyor Haccac. Mektup halifenin Kûfe halkına selamıyla başlıyor, bakıyor hiçbir tepki yok halkta, Haccac lafa karışıyor:

Haccac katibe “Orada dur Oğlum” dedi. “Ey Iraklılar! Ey nifak ve ayrılık yılanları! Emirül Müminin size mektubunda selam verir de siz onun selamına mukabele etmez misiniz? Allah nasip eder de beni sizlerin arasında bırakırsa, sizi odun gibi dilim dilim yarıp ayaklar altında çiğneyeceğim. Size adap, erkan öğreteceğim. Okumaya devam et oğlum.”

Ne oluyor? Mektubun ilerleyen bölümünde geçen bir başka selama orada bulunan herkes yüksek sesle mukabele ediyor. Şiddetle terbiye etmek böyle bir şey. Yani, CHP’li Onur Öymen’in demokratik açılım hakkında partisinin görüşlerini TBMM kürsüsüne anlatırken kullandığı ifadeler, bize Slayer’in

Driven by the instinct of centuries of horror

(Yüzlerce yıllık korkunun güdülendirmesiyle süregelen)

Implanted along the brain of the sickening parasite

(Hastalık saçan asalakları beyne ekilmiş)

Linked together by one trait

(Birbirine tek bir alâmet-i fârika ile birleştirilmiş)

The Hell-filled need to kill... kill... kill... kill... KILL!

(Cenennem dolusu bir ihtiyaçtır öldürmek... öldürmek... öldürmek... ÖLDÜRMEK!)

Şarkı sözlerini fazlasıyla anımsatıyorsa, bunun sebebi adamın meseleyi çözmüş olmasından ileri geliyor diyebiliriz rahatlıkla. Hatta kendisine eleştirenlere de, yazının en tepesinde yer alan Atatürk alıntısına yakışır bir şekilde, kıçını kurtarmak isteyen Tuncelili CHP Grup Başkan Vekili Kemal Kılıçdaroğlu’nun “Gereğini yapsın” çağrısına, “Gereğini yapıyorum. Ne zamandan beri Atatürk’ün yaptıklarına sahip çıkmak suç haline geldi?” karşılığını vermesi bile kendisini gene Slayer ağzıyla savunduğunu gösteriyor, argümanlar çok sağlam:

I've got the right

God makes no sense

I've got the right

I feel my back against the wall

Vardığımız nokta nedir?

1- Endişeli Peri’nin mimine kısıtlı bir cevap verdim. İdare etsin.

2- Hiçbirimiz Onur Öymen değiliz ama O’ndan başka bir şey de değiliz. Bu bizim doğamızda var.

3- Slayer’ın son albümü cidden güzel. Adamlar bu işi biliyor.

4- Canım Bloody Mary çekti gecenin bu saati, bunca şeyi yazdıktan sonra.